Verschenen boeken


De rubriek 'Verschenen boeken' wordt verzorgd door Henk Norder, bestuurslid NVMG.
Hebt u een medisch-historische boekuitgave gezien die op deze pagina (nog) ontbreekt? Stuur Henk Norder een berichtje (mail)!
De verschenen boeken zijn geplaatst in chronologische volgorde, van nieuw naar oud.
2026

- Dick Harrison, De zwarte dood. De pestepidemie die Europa ingrijpend veranderde, 1347-1352 (Utrecht: Omniboek, 2026). ISBN 9789401921671, paperback, 592pp, € 34,99.
review (dubbel klik)
‘De Zwarte Dood’ is een indrukwekkend overzichtswerk van historicus Dick Harrison over deze veertiende-eeuwse ramp die diepe sporen achterliet in Europa. In de veertiende eeuw werd Europa getroffen door de grootste ramp uit zijn geschiedenis: de Zwarte Dood. In slechts vijf jaar tijd stierf een derde tot de helft van de bevolking. Maar deze catastrofe gaat niet alleen over ziekte en dood, het is een verhaal over angst, solidariteit, schuld en veerkracht. Op basis van bronnen uit de Arabische literatuur, documenten van koningen en pausen en ooggetuigenverslagen van gewone burgers laat bestsellerauteur en historicus Dick Harrison zien wat de impact van deze epidemie was op het dagelijks leven. Welke medicijnen en behandelingen gebruikten gewone mensen? Werkten de quarantainemethodes die gebruikt werden voor leprozen ook voor de pest? Wat was de invloed op politiek, wetenschap, kunst en literatuur? En bovenal wat maakt deze geschiedenis zo actueel?

- Robert Vonk, Eddy Houwaart, Tom van der Grinten, Economisch denken in de zorg, Een geschiedenis (Amsterdam: Boom, 2026). ISBN 9789024422111, paperback, 448pp, € 34,90.
review (dubbel klik)
Economisch denken als nieuwkomer in de zorg. Wie het vandaag over de zorg heeft, spreekt al snel in economische termen: doelmatigheid, kosteneffectiviteit en betaalbaarheid. De stem van de econoom is niet meer weg te denken uit het debat. Die rol was niet altijd zo vanzelfsprekend. In Economisch denken in de zorg. Een geschiedenis laten Robert Vonk, Eddy Houwaart en Tom van der Grinten zien hoe economen steeds belangrijker zijn geworden voor het beleid van de Nederlandse gezondheidszorg. De auteurs volgen de opkomst van het economisch denken in de zorg vanaf het begin van de twintigste eeuw, en beschrijven de voortdurende wisselwerking tussen economen, beleidsmakers en bestuurders. Het boek laat zien dat economen niet alleen reageerden op problemen in de zorg, maar deze ook actief hielpen definiëren en prioriteren. Tegelijkertijd laat het zien dat de spanning tussen economische logica’s en andere perspectieven – zoals die van artsen – een constante factor is gebleven. Door deze historische ontwikkeling inzichtelijk te maken, werpt Economisch denken in de zorg. Een geschiedenis nieuw licht op actuele discussies over de inrichting en toekomst van de gezondheidszorg.

- Ida Stamhuis, Tine Tammes (1871-1947). Hoogleraar tegen de stroom in (Amsterdam: University Press, 2026). ISBN 9789048578573, hardcover, 288pp, € 29,99.
review (dubbel klik)
Deze biografie laat zien hoe Tine Tammes in 1919 hoogleraar werd, de eerste vrouw in Groningen. Tegen de achtergrond van haar stad en tijd ontvouwt zich haar opmerkelijke weg: afkomstig uit de middenstand veroverde ze haar plek in een academische wereld die haar niet vanzelfsprekend toeliet. Na veelbelovende studies belandde ze op een dood spoor, maar ze herpakte zich. Ze koos strategisch voor de genetica, toen een nieuw vakgebied. De belangrijke resultaten van haar onderzoek kregen eerst internationale erkenning, maar werden later vergeten. Haar opvallende visie op eugenetica wordt in de maatschappelijke context besproken. Ook komt aan bod hoe ze zich in de academische wereld positioneerde, hoe ze steeds bondgenoten en vriendinnen vond, maar dat toonaangevende wetenschappelijke instellingen haar bleven buitensluiten. Ida Stamhuis is wetenschapshistoricus. Ze won in 1996 de Amerikaanse History of Women in Science Prize vanwege haar artikel over Tine Tammes.

- Inge Mutsaers, Sanatoriumkind. Hoe verloren kinderjaren het leven tekenden van mijn vader - en dat van mij (Amsterdam: Alfabet uitgevers, 2026). ISBN 9789021344430, paperback, € € 24,99.
review (dubbel klik)
In Sanatoriumkind onderzoekt Inge Mutsaers de impact van tuberculose op de jeugd van haar vader. Via archieven en experts brengt ze de geschiedenis van deze vergeten groep slachtoffers in kaart. De vader van Inge Mutsaers bracht als kind drie jaar in sanatorium Sint Jozefsheil door, van zijn nek tot zijn voeten in een gipsen mal vanwege tuberculose aan zijn ruggenwervel. In Sanatoriumkind gaat Mutsaers met haar vader terug naar de onheilsplek, duikt ze in archieven en verzamelt getuigenissen van talloze andere tbc-patiënten. Het regime in sanatoria was vaak streng, soms zelfs meedogenloos. In gesprek met orthopedagogen, traumatherapeuten en andere experts onderzoekt Mutsaers de gevolgen van zulke verloren kinderjaren en doet ze verwoede pogingen om ook haar vaders passiviteit en ongrijpbare persoonlijkheid te ontrafelen. De gepantserde jaren hebben zíjn leven getekend, en ook dat van haar. Sanatoriumkind is niet alleen een indringende persoonlijke zoektocht naar verbinding, maar vertelt ook de belangwekkende geschiedenis van een vergeten groep slachtoffers.

- Willem Brouwer, Brief aan de rijkscommissaris. Dorpshuisarts in oorlogstijd (Maassluis: De Brouwerij, 2026). ISBN 9789083786506, paperback, 152pp, € 20,99.
review (dubbel klik)
Brief aan de Rijkscommissaris gaat over een jong huisartsengezin tijdens de bezetting in een veendorpje in Zuid-Oost Drenthe. Het verhaal wordt verteld door de oudste zoon Willem, die tijdens de bezettingsjaren nog ‘in de box’ zat en deze spannende periode dus onbewust meemaakte. Zijn vroegste herinneringen gaan terug naar het laatste oorlogsjaar, toen hij op de schouders van zijn vader de bevrijding in het naburige Hoogeveen meemaakte en de sfeer proefde van een land dat van een wrede bezetter was bevrijd. Nu, vijfentachtig jaar na zijn geboorte, vertelt de auteur hoe zijn vader als huisarts zijn praktijk voerde en bijdroeg aan het artsenverzet tegen het gedwongen lidmaatschap van de Nazi-georiënteerde Artsenkamer. Hiermee wilde de bezetter maatregelen op medisch gebied doordrukken, zoals het doorvoeren van de rassenleer met als consequentie het wegvoeren van krankzinnigen en zieken, en de sterilisatie van gezonde mensen. Door dit verzet werden vele artsen gearresteerd. Ook na zijn kampperiode maakte hij hachelijke momenten mee. Ondanks het verbod werd hij behandelend huisdokter voor een aantal zieke Joodse onderduikertjes. Evenals zijn vader werd Willem arts, en specialiseerde zich tot gynaecoloog. Na zijn pensionering maakte hij carrière als auteur.

- Suzanna Jansen, Project Rust, rusthuizen voor overspannen moeders (Amsterdam: Ambo Anthos, 2026). ISBN 9789026372865, paperback, 64pp. € 8,99.
review (dubbel klik)
In de jaren vijftig en zestig vielen talloze vrouwen uit door 'overspannenheid'. Ze waren moe en hadden vage klachten. Het medicijn: rusten in een herstellingsoord. Wat gebeurde er daar? Wat was er met deze vrouwen aan de hand? Meesterverteller Suzanna Jansen las hun brieven en sprak met hun kinderen. Ze hoorde hoe jonge meisjes van school werden gehaald om de taken van hun moeder over te nemen, en hoe sommige kinderen zelfs naar een internaat moesten. 'Mijn moeder kwam veel slechter uit dat herstellingsoord dan dat ze erin ging,' vertelt een van hen. Vanuit het persoonlijke verhaal van haar eigen moeder maakt Jansen een begin met het optekenen van deze vergeten historie als Essay voor de Maand van de Geschiedenis 2026.

- Wendy Wauters, Lijf der zotheid, Lichaam en geest in de late middeleeuwen (Tielt (Be): Lannoo, 2026). ISBN 9789059967656, hardcover, 352pp. € 34,99.
review (dubbel klik)
Een pafferige man zit onderuitgezakt in een stoel. Een andere, met een trechter op het hoofd, buigt zich voorover en maakt een incisie in de kruin. Daaruit komt een bloem. Twee zonderlinge figuren kijken toe, alsof dit een alledaagse ingreep is. Alsof je zo, met een simpele snede, de zotheid uit iemands hoofd kunt halen. Wendy Wauters was onmiddellijk gefascineerd toen ze De keisnijding van Jheronimus Bosch voor het eerst zag. Want wat gebeurt hier eigenlijk? Wordt deze man genezen of voor gek gezet? Was dit bedoeld als spot of als waarschuwing? En geloofden mensen vroeger werkelijk dat zotheid als een kei uit het hoofd kon worden gesneden? In haar zoektocht naar antwoorden vond Wauters meer van dit soort beelden, veel meer. Lichamen worden gemangeld, uitgedampt, vermalen en opnieuw gebakken. Neuzen worden geslepen. Hoofden van geliefden verdwijnen in ovens. Deze fictieve operaties waren bijzonder populair in de lange zestiende eeuw. Ze sierden prenten en schilderijen, werden uitgebeeld tijdens feesten en optochten. Iedereen in Europa kende ze en sprak erover. In dit boek vormen ze een verrassend venster op het verleden. Dit mateloos intrigerende boek neemt je mee in het hoofd van de late middeleeuwers. Met de keisnijder als metgezel, kom je te weten hoe mensen vroeger dachten over lijf en leden, over zichzelf en de ander. Gaandeweg opent zich zo een wereld die onmetelijk veraf lijkt, maar in wezen minder vreemd is dan je zou denken.

- Ludwig Apers, Het Instituut voor Tropische Geneeskunde (Antwerpen: Manteau, 2026). ISBN 9789022341704, paperback, 288pp, € 29,99.
review (dubbel klik)
In 1906 richtte Leopold II in Brussel un cours de préparation pour les médecins se destinant à la carrière tropicale in. Dat jaar wordt gezien als de geboorte van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG). In 1933 verhuisde het ITG naar Antwerpen. Het oorspronkelijke opleidingscentrum met kliniek groeide gaandeweg uit tot een wereldvermaard instituut voor onderwijs, onderzoek en medische zorg. Dit rijkelijk geïllustreerde boek – dankzij het indrukwekkende beeldarchief van het ITG – neemt je mee op een wandeling door de tuinen, het iconische art-deco gebouw en het voormalige kapucinessenklooster. Elk lokaal, elke gang ademt geschiedenis: van het monumentale trappenhuis met zijn muurschilderingen, de oude sierbibliotheek, de kerk van het klooster die nu dienstdoet als aula en auditorium tot het insectarium, waar Anopheles- en tijgermuggen zoemen maar ook tseetseevliegen gekweekt worden. Dit boek is geen opsomming van droge feiten en jaartallen, geen wetenschappelijke geschiedenis, maar een boeiend verhaal van de mensen die het Instituut voor Tropische Geneeskunde vormgaven en dat nog steeds doen. Het is geschiedenis die tot leven komt met visueel materiaal dat tot de verbeelding spreekt.

- Alex Bakker, Transgender pioniers (Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2026). ISBN 9789046835289, paperback, 304pp, € 26,95.
review (dubbel klik)
Dora en Gerd behoren tot de eerste trans mensen in de geschiedenis die een medische transitie ondergingen. Dat gebeurde bij het revolutionaire Institut für Sexualwissenschaft van de arts Magnus Hirschfeld in Berlijn, de geboortegrond van transgenderemancipatie. De auteur schetst een indringend portret van Dora, een trans vrouw van het platteland en Gerd, een jonge Berlijnse timmermansleerling. Hoe leefden zij hun leven voor en na de transitie? Hoe wisten ze de dokter ervan te overtuigen dat ze een operatie nodig hadden? Wat hebben hun verhaal en het instituut betekend voor trans personen na hen? In 1933 werd het instituut door de nazi’s verwoest. De boeken uit de bibliotheek gingen tijdens de beruchte boekverbranding in vlammen op. Hoe fragiel de positie is van transgender personen blijkt ook nu, 100 jaar later. In de Verenigde Staten, Engeland, Rusland en andere Oost-Europese landen worden transrechten afgenomen en decennia aan emancipatie bij het grofvuil gezet.

-
Dirk van Delft, Uit het hart, Leven en werk van fysioloog en Nobelprijswinnaar Willem Einthoven (Amstedam: Prometheus, 2026). ISBN 9789044662092, hardcover, 468pp, € 35,00.
review (dubbel klik)
Willem Einthoven (1860-1927) is de vader van het ecg (elektrocardiogram), oftewel ‘hartfilmpje’. De gezondheidszorg kan nog altijd niet zonder. Dankzij die ecg’s won Einthoven in 1924 als eerste Nederlander de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde. Einthoven, opgegroeid op Java, studeerde in Utrecht geneeskunde. In november 1885 volgde op 25-jarige leeftijd zijn benoeming tot Leids hoogleraar. Een demonstratie van de menselijke hartactiviteit op een congres in Bazel gaf zijn loopbaan een beslissende wending. Dankzij zijn snaargalvanometer, waarmee hij in 1901 naar buiten trad, wist hij de hartactiviteit zo nauwkeurig in beeld te brengen dat het instrument zijn weg vond naar het ziekenhuis. Uit het hart portretteert een warm familiemens en een keiharde doorzetter. Bescheiden, eerlijk en rechtdoorzee wist Einthoven met ongeëvenaarde werkkracht tot grote hoogten te stijgen. Zoals een leerling het uitdrukte: ‘Een werkelijk geniaal iemand, lucide en van hoogstaand karakter, een briljant onderzoeker.’

- Kuniko Forrer en Matthi Forrer, Nippon, Japan door de ogen van Philipp Franz von Siebold (Tielt: Lannoo, 2026). ISBN 9789059960176, hardcover, 366pp, € 65,00.
review (dubbel klik)
Meer dan twee eeuwen lang was Japan nagenoeg volledig afgesloten voor het Westen. Alleen de Nederlanders hadden via hun handelspost op Deshima, een kunstmatig eilandje bij Nagasaki, toegang tot het mysterieuze land. Pas in 1823, met de aankomst van de ambitieuze arts Philipp Franz von Siebold, zou daar verandering in komen. In opdracht van koning Willem I en samen met vermaarde Japanse kunstenaars als Keiga en Hokusai verzamelde Siebold zo veel mogelijk informatie over het land, de cultuur en de natuur. In 1826 nam hij bovendien deel aan de uitzonderlijke hofreis naar Edo, een tocht van 2500 kilometer door Japan. Na zijn gedwongen terugkeer naar Europa verzette hij hemel en aarde om alle kennis samen te brengen in één monumentaal werk: Nippon. Deze unieke heruitgave in één band bevat alle originele platen met fascinerende afbeeldingen van de oude rituelen, krijgskunst, hofcultuur, klederdracht, landschappen en nog veel meer. Japan-deskundigen Kuniko Forrer en Matthi Forrer geven historische duiding en voorzien alle illustraties van uitgebreide commentaar. Annejet van der Zijl verzorgt de inleiding. Dit hernieuwde Nippon doet zo wat Siebold ambieerde: de lezer introduceren tot het land van de shogun, en verwondering wekken over de bijzondere schoonheid van Japan. 'Dit zeldzame topstuk krijgt nu eindelijk het mooie tweede leven dat het verdient'.

- Atte Jongstra, Inkt, bloed & liefde. Leo Vroman (1915-2014) (Amsterdam: De Arbeiderspers, 2026). ISBN 9789029553179, hardcover, 1000pp, € 49,99.
review (dubbel klik)
De onorthodoxe biografie van een onorthodox mens. In vele honderden korte hoofdstukken schetst Atte Jongstra het leven van schrijver en wetenschapper Leo Vroman, een van de grote naoorlogse dichters. Vromans leven leest vooral in de hoofdstukken rondom WO II als een avonturenroman. Als Joodse student ontvlucht hij de nazi’s en komt na lange omzwervingen in Nederlands-Indië en vervolgens in Japanse krijgsgevangenkampen terecht. Na de oorlog, wonend in de VS en herenigd met zijn grote liefde Tineke Sanders, ontpopt hij zich (met zijn onderzoek naar bloedstolling) als een wetenschapper van internationale allure en als de Nederlandstalige dichter van het omvangrijkste poëtische oeuvre van de twintigste eeuw.

- Rina Knoeff, Wisseljaren, een geschiedenis van de overgang (Amsterdam: Uitgeverij Balans, 2026). ISBN 9789463825122, paperback, 336pp, € 26,50. Historica Knoeff onderzocht hoe vrouwen de menopauze in wisselende gedaanten ondergingen. Haar boeiende verhaal laat zien hoe geschiedenis en cultuur bepalen hoe vrouwen de overgang ervaren. De overgang is geen zuiver medische aangelegenheid. Zij is ook een cultureel fenomeen en verbonden met ideeën over schoonheid, ouderdom en de rol van de vrouw. Klachten zijn ook niet universeel. Knoeffs verhaal laat zien hoe klachten en symptomen met de tijd veranderden, en hoe geschiedenis en cultuur nog altijd bepalen hoe vrouwen de overgang ervaren.

- Peter W. de Leeuw, In dienst van de geneeskunde. Het leven van Jacobus Gerardus Gebrant Borst (1902-1975) (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2026). ISBN 9789048574902, hardcover, 372pp, € 29,99.
review (dubbel klik)
Professor Jacobus Gerardus Gerbrant Borst (1902-1975) geldt als de onbetwiste leider van de 20e-eeuwse geneeskunde in Nederland. Hij beoefende het vak zoals het eigenlijk hoort: aan het bed luisterend naar de zieke en met aandacht voor diens familie, werkomstandigheden en omgeving. Daarnaast was hij een begenadigd docent. Legendarisch waren zijn colleges op de zaterdagochtend in het Binnengasthuis. Ze trokken zelfs studenten van ver buiten Amsterdam. Hele generaties artsen heeft hij de kneepjes van het vak bijgebracht, ze beschouwden zichzelf als ‘Borstkinderen’. Geer Borst was een typische exponent van de Amsterdamse internistenschool. Hij was grondlegger van het klinische onderzoek naar de regulatie van bloeddruk en volumehuishouding en verdedigde de integrale interne geneeskunde tegen deelspecialismen. Daarmee staat hij in traditie van bekende artsen als Pieter Klazes Pel, Pieter Ruitinga en Isodore Snapper. Maar meer nog dan zijn voorgangers wist hij met zijn nauwgezette observaties het pathofysiologisch onderzoek te integreren in de kliniek. In de Tweede Wereldoorlog werd Borst opgesloten in Kamp Amersfoort; na zijn vrijlating speelde hij een belangrijke rol in het hooglerarenverzet. Borst was standvastig, principieel en eerlijk. Met zijn grondige kennis en oprechte belangstelling voor de zieke medemens heeft hij een blijvend stempel op de interne geneeskunde van Nederland gedrukt.

- Peter Jan Margry, Wrijving, Johan Mezger, lijfarts van de Europese elite (Amsterdam: Prometheus, 2026). ISBN 9789044653908, paperback, 400pp, € 32,50.
review (dubbel klik)
De Amsterdamse slagerszoon Johan Mezger (1838-1909) kende een onwaarschijnlijke loopbaan. Als gymnastiekleraar bedacht hij een nieuwe geneeswijze voor letsel bij zijn leerlingen: wrijving oftewel massage. Met zijn uitzonderlijke genezingen stootte deze medische pionier door naar de Europese top en behandelde koninginnen en keizerinnen, onder wie Sisi. Hij wist hen met massages, voor het eerst op het naakte lichaam, en tegelijk als psycholoog en seksuoloog te helpen in successievelijk Amsterdam en Bonn, Wiesbaden, Parijs en Domburg. Het verhaal is opgebouwd rond de gedreven en visionaire Mezger omringd door zijn keurbende aan extravagante patiënten, met volop aandacht voor hun kwalen en zielenroerselen. De wonderduimen van ‘de knijpert’ werden tot in het extreme geprezen en geloofd. Het lukte Mezger niet hoogmoed en conflicten te vermijden. Het geneeskundig visioen dat hij aan het einde van zijn loopbaan voor de lijdende mensheid kreeg leidde tot een icarische val.

- Florian Steger, Geneeskunde in de Oudheid (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2026). ISBN 9789048559770, hardcover, 560pp, € 49,99.
review (dubbel klik)
Bij het beantwoorden van medisch-ethische vragen kan het helpen om te kijken naar de ontwikkeling van het denken hierover. Aangezien de wortels van onze geneeskunde in de Oudheid liggen, presenteert Florian Steger een verzameling bronteksten. Hij combineert geneeskundige theorieën van verschillende artsen met ervaringen uit de dagelijkse praktijk. Perspectieven van patiënten worden getoond aan de hand van inscripties, ooggetuigenverslagen en materiële overblijfselen, die ook in de afbeeldingen zijn opgenomen. Het boek volgt de ontwikkeling van de geneeskunde van de vroegste beschavingen tot Byzantium en maakt zo de historische samenhang inzichtelijk. Steger combineert chronologische hoofdstukken over onder meer de hellenistische geneeskunde of die in de vroege keizertijd met thematische hoofdstukken over bijvoorbeeld ethiek, Asklepios, en de opleiding en maatschappelijke positie van artsen. Alle hoofdstukken verwijzen naar geselecteerde bronteksten, die zijn opgenomen in de oorspronkelijke taal met een Nederlandse vertaling.

- Dick Swaab, Hersenonderzoeker bij toeval, een neurobiografie (Amsterdam: Uitgeverij Pluim, 2026). ISBN 9789493420878, paperback, 368pp, € 26,99.
review (dubbel klik)
Wereldwijd geldt Dick Swaab als autoriteit op het gebied van hersenonderzoek en zijn boeken werden in meer dan twintig talen vertaald. In dit boek tekent Dick Swaab, hoogleraar in zowel Nederland als China, zijn herinneringen op aan de stormachtige ontwikkelingen in beide landen. Herinneringen aan zijn ouders en zijn geboorte tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog, aan zijn onderzoek naar het verschil van hersenen van homo’s en hetero’s en aan zijn vele reizen naar China. Met deze neurobiografie laat hij niet alleen zien op welke schat aan onderzoeks- en levenservaring zijn eerdere boeken leunen, maar geeft hij ook antwoord op de vraag wie Dick eigenlijk zelf is.

- Annejet van der Zijl, De zwevende wereld (Amsterdam: Hollands Diep, 2025). ISBN 9789048874927, hardcover, 352pp, € 26,99.
review (dubbel klik)
De zwevende wereld is de meeslepende en vaak emotionele dubbelbiografie van een uitzonderlijk vader en zijn minstens zo unieke dochter. In hun voetsporen is het ook een geschiedschrijving van het oude Japan en een verhaal van de enorme invloed die deze verloren beschaving had op de westerse cultuur - nog tot op de dag van vandaag. In 1823 vertrok een jonge Duitse arts naar Deshima, de Hollandse handelspost in het toen verder nog volledig van de buitenwereld afgesloten Japan. Zeven jaar later werd hij verbannen uit het land van de shoguns en daarmee uit de levens van zijn grote liefdes, de concubine Sonogi en hun gezamenlijke dochter Oine. Decennialang deden vader en dochter er alles aan om elkaar weer terug te zien. Franz von Siebold vestigde, nog altijd hopend om terug te kunnen, zijn naam als 's wereld grootste Japanexpert; Oine Kusumoto ontwikkelde ze zich met haar vaders voorbeeld voor ogen tot de eerste vrouwelijke arts in haar land. Maar toen Japan in 1854 eindelijk opengebroken werd en ze elkaar weer in de armen konden sluiten, pakten hun weerzien totaal anders uit dan ze hadden voorzien.
2025

- Maya Schepers, Maria Moltzer. De beginjaren van de analytische psychologie (Amsterdam: Querido, 2025). ISBN 9789021485690, paperback, 224pp, € 23,99.
review (dubbel klik)
Maria Moltzer (1874-1944) groeide op in Amsterdam als dochter van de directeur van de jenever- en likeurfabriek Bols. Begin 1910 sloot ze zich aan bij de psychoanalyticus Carl Jung, waarna de intelligente en ambitieuze Moltzer zich in korte tijd tot een van de pioniers van de psychoanalyse ontwikkelde. Op meeslepende wijze reconstrueert Maya Schepers het leven van een vrouw die ten onrechte vergeten is. Tegen de achtergrond van het rustige Zürich, tijdens de Eerste Wereldoorlog een schuilplaats van denkers, kunstenaars en wetenschappers, toont ze hoe Moltzers innige samenwerking met Jung uiteindelijk tot hun breuk leidt. Hun complexe relatie is tegelijk het verhaal van een wetenschap in de kinderschoenen, waarin theorie, liefde en beroepsnijd hopeloos door elkaar lopen.

- Henk G. Teeuwen, Het verhaal van de 20 namen. Over Joodse psychiatrische patiënten, die uit het Oude en Nieuwe Gasthuis zijn weggevoerd (Zutphen: Achterhoek Uitgevers, 2025). ISBN 6150447495434, paperback, 144pp, € 29,95.
review (dubbel klik)
Het verhaal van de 20 namen Over Joodse psychiatrische patiënten die uit het Oude en Nieuwe Gasthuis zijn weggevoerd. Het was 8 april 1943. Duitsers verschenen in groten getale op het terrein van de psychiatrische inrichting het Groot Graffel, het buitenpaviljoen van het Oude en Nieuwe Gasthuis, in Warnsveld. Ze dreven de Joodse patiënten in een vrachtwagen die gereed stond achter het hoofdgebouw. Enkele dagen daarvoor moesten zes andere Joodse patiënten het Binnengesticht van het Oude en Nieuwe Gasthuis in Zutphen verlaten. Twee weken later was niemand van hen nog in leven. Eén stierf aan haar verwondingen die ze onderweg had opgelopen; de anderen werden in Sobibor wreed vermoord, als ze al niet tijdens het dagenlange transport waren gestorven. Op het terrein van het Groot Graffel, het huidige GGnet, herinnert een plaquette aan de twintig patiënten die destijds werden weggevoerd. Dit boek vertelt het verhaal achter al die namen tegen de achtergrond van de geschiedenis van het Oude en Nieuwe Gasthuis en van wat zich in de oorlogsjaren in Nederlandse psychiatrische inrichtingen voltrok.

- Imme Bergman, Een struikelend mens. Uit het leven van een huisarts (Soest: Boekscout, 2024). ISBN 9789465092065, paperback, 172pp, € 21,50.
review (dubbel klik)
Dit is zoals het leven aan mij, als huisarts, is voorbijgetrokken. Pijn en vreugde, lach en traan en dat aan beide kanten van het bureau. Dit alles is gecondenseerd in deze bundel. Ik ben meer dan dertig jaar huisarts geweest. Veel herinneringen zijn neergedwarreld. Wat in deze bundel staat is als sneeuw blijven liggen. Het toont de schoonheid van dit vak, het voorrecht om in de levens van mensen meegenomen te worden. Verdriet, pijn, vreugde en moed: het valt er allemaal in te lezen. Er wordt in deze bundel veel gestruikeld, aan beide kanten van het bureau. Gelukkig valt er ook veel te lachen over de hilarische kanten van dit gestuntel. Dit fantastische vak was het enige wat ik wilde en het enige waar ik geschikt voor was. Min of meer. Imme Bergman (een pseudoniem) is gepensioneerd huisarts en probeert na vijfendertig jaar af te kicken van dit vak. Hij heeft in totaal zeventien huisartsen opgeleid en begeleidt nog steeds jonge huisartsen middels intervisie. Ooit, in een grijs verleden, droomde hij van een carrière als cabaretier en heeft dit tussen de schuifdeuren uit kunnen leven.

- Leo van Bergen en Eric Vermetten, De Villa, Over Jan Bastiaans, LSD, het KZ-syndroom en geestelijke bevrijding (Hilversum: Verbum, 2025). ISBN 9789493028807, hardcover, 350pp, € 29,50.
review (dubbel klik)
Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelden de nodige overlevenden van concentratiekampen en het verzet ernstige psychische problemen, later bekend geworden als het KZ-syndroom. Vanaf de jaren zestig groeide de aandacht hiervoor, mede door een bredere, maatschappelijke openheid over psychische problematiek. Een van de voorvechters van erkenning van het syndroom was de Leidse hoogleraar psychiatrie Jan Bastiaans, die in 1957 was gepromoveerd op het proefschrift Psychosomatische gevolgen van oorlog en verzet, over de psychische en lichamelijke impact van oorlogservaringen. Hij zocht naar manieren om langdurige behandelingen te verkorten. Hij geloofde dat, voorafgaand aan verwerking, verdrongen trauma’s onder woorden moesten worden gebracht. Om de voor heling noodzakelijke doorbraak van psychische blokkades te doorbreken, experimenteerde hij met psychedelische middelen, met name met LSD. De LSD-behandelingen van Bastiaans in ‘de Villa’ werden een begrip. Dit was voor een groot deel het gevolg van de film Begrijpt u nu waarom ik huil… Die beleefde zijn première in 1969, maar kwam tijdens de discussie over de vrijlating van de Drie van Breda (1972) op televisie. De term KZ-syndroom lag op ieders lippen. Bastiaans werd een bekende Nederlander. Deze bundel belicht het werk van Bastiaans, het KZ-syndroom, en de vraag in hoeverre LSD bijdroeg aan geestelijke bevrijding. Centraal staat een vierdelig, historisch artikel over de film Begrijpt u nu waarom ik huil…, aangevuld met bijdragen van verschillende onderzoekers die ‘de methode-Bastiaans’ opnieuw tegen het licht houden. Daarnaast zijn er stukken van een filmregisseur die een documentaire maakte over een door Bastiaans behandelde Israëlische schrijver en Auschwitz-overlevende; van een patiënt die als kind een bombardement overleefde, en van een verpleegkundige van ‘de Villa’. De bundel schetst een veelzijdig beeld van een medicus die eerst werd gevierd maar later in diskrediet raakte – een ontwikkeling die eveneens wordt belicht. Nu psychedelische therapieën zoals MDMA-ondersteunde behandelingen bij PTSS opnieuw in belangstelling staan krijgt ook Bastiaans’ werk hernieuwde aandacht.

- Marens Engelhard, De ‘Javaanse psyche’. Koloniale psychiaters in Nederlands-Indië in 1900-1940 Een familiegeschiedenis (Amsterdam: Boom, 2025). ISBN 9789024472499, paperback, 312pp, € 26,90.
review (dubbel klik)
Rond 1920 introduceerden Nederlandse psychiaters in Nederlands-Indië theorieën over de zogenoemde ‘Javaanse psyche’. Ze stelden dat Javanen ‘kinderlijk en impulsief’ waren, en waarschuwden daarom tegen een snelle onafhankelijkheid van de kolonie. Deze ideeën, verpakt als wetenschap, werden omarmd door conservatieve politici en genootschappen. Indonesische artsen en psychiaters protesteerden fel en krachtig tegen deze racistische theorieën. Via brieven en dagboeken maakt Marens Engelhard ons deelgenoot van het leven van de jonge psychiater – tevens zijn grootvader – Chris Engelhard, diens vrouw Amy en hun gezin. We zien Chris’ pogingen om geestesziekten bij de cultureel zo verschillende Javanen beter te begrijpen, en volgen het moeilijke leven van Amy als vrouw in de kolonie. Na veel persoonlijk verdriet keert het gezin in 1925 terug naar Nederland. Chris Engelhard is daarna bijna dertig jaar lang de geliefde en gerespecteerde geneesheer-directeur van de Willem Arntsz Hoeve in Den Dolder. De ‘Javaanse psyche’ biedt een indringend en menselijk portret van een vergeten hoofdstuk van onze koloniale geschiedenis.

- Mirjam van Velzen-Barendsen en Dineke van Krimpen, Van mummiepoeder tot zilverschoon. De beproefde remediën van Christina Poppinck (Zutphen: Achterhoek Uitgevers, 2025). ISBN 6150448313362, paperback, 236pp, € 34,95.
review (dubbel klik)
Het medische receptenboek uit 1613 van Christina Poppinck is al jaren een groot succes tijdens rondleidingen bij het Regionaal Archief Zutphen. Het in Keulen geschreven manuscript wordt in het rechterlijk archief van de stad bewaard en verkreeg mede daardoor een dubieuze reputatie als ‘heksenboek’. Maar er was eigenlijk niets bekend over de achtergrond van het boek of de schrijfster. Mirjam van Velzen-Barendsen en Dineke van Krimpen besloten daar verandering in te brengen. Het manuscript werd getranscribeerd, vertaald van het Duits naar het Nederlands en zowel het boek als de schrijfster werden onderzocht met hulp van diverse deskundigen. In deze Zutphense Erfgoedpublicatie komen de resultaten samen. Naast de volledige transcriptie en hertaling van de oorspronkelijke medische tekst, zijn er verschillende inleidende artikelen en verklarende bijlagen opgenomen. Uiteindelijk blijkt het verhaal achter het receptenboek anders dan gedacht. Het getuigt van de kennis en kunde van een bijzondere vrouw die na haar dood vergeten werd, maar nu – vierhonderd jaar later – weer een gezicht krijgt.

- Paul Gundlach en Herman Broers, Het land van de kunstnier, Biografie van een wereldprimeur, 1913-1970 (Scherpenzeel: Aerie Uitgevers, 2025). ISBN 9789082736779, paperback, 344pp, € 29,95.
review (dubbel klik)
Reconstructie van de wording van de kunstmatige nier van 1913 tot 1970, een medische wereldprimeur waar Nederland aanvankelijk niets mee wist aan te vangen, maar die nu miljoenen levens redt. Met de kunstmatige nier had Nederland in 1945 een medische wereldprimeur. Uitvinder-arts Willem Kolff, die hem in oorlogstijd bouwde, hoopte na de bevrijding op enthousiasme en steun. Zijn kunstnier moest echter opboksen tegen conservatieve krachten en een medisch klimaat van een land in wederopbouw. Teleurgesteld emigreerde hij. Eén 'true believer' bleef: Kolffs assistent Erik Twiss bouwde begin jaren vijftig een kunstnier in het Rotterdamse Sint Clara Ziekenhuis. Vijf jaar lang konden patiënten met acuut nierfalen in Nederland alleen bij Twiss terecht. Totdat een door Kolff in Amerika doorontwikkeld model beschikbaar kwam en ook de academische ziekenhuizen overstag gingen. Begin jaren zestig werd dankzij de 'shunt', het kunstmatig bloedvat, herhaalde behandeling mogelijk. Zo overtuigde de kunstnier alsnog, zelfs in eigen land. Maar behandeling was duur, kostte veel mankracht en de beperkte beschikbaarheid creëerde kwesties over leven en dood: wie mocht aan de dialyse en wie niet? Er volgden wetten en regels, maar ook geld dankzij de Nierstichting, waarmee meer dialysecentra gebouwd werden. Rond 1970 was dialyse gemeengoed geworden. Tegenwoordig heeft bijna ieder ziekenhuis een dialyseafdeling, je kunt zelfs thuis 'spoelen'. De wereldprimeur van toen redt nu dagelijks miljoenen mensenlevens wereldwijd. In 'Het land van de kunstnier, biografie van een wereldprimeur, 1913-1970' reconstrueren verpleegkundig specialist en dialysekenner Paul Gundlach en Kolff-biograaf Herman Broers de moeizame route naar acceptatie van een bijzondere uitvinding. Wat leert de biografie van de kunstmatige nier ons ook nu nog over innovatie en de noodzaak revolutionaire ideeën de ruimte te geven?

- Tineke van Loosbroek, Van pionier tot buitenstaander, Marie du Saar, 1860-1955 (Zutphen: Walburg Pers, 2025). ISBN 9789464566321, paperback, 224pp, € 24,99.
review (dubbel klik)
Marie du Saar was de eerste vrouw die in 1890 aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde en de eerste vrouwelijke medisch specialist in Nederland. Toch is zij steeds de grote onbekende gebleven tussen andere ‘eerste vrouwen’ zoals Aletta Jacobs of Cornelia de Lange. Het verhaal gaat dat zij zich twee jaar na haar promotie uit wetenschap en beroep terugtrok omdat ze ging trouwen. Ze praktiseerde echter na haar huwelijk tien jaar als zelfstandig gevestigd oogarts en had daarnaast de leiding over een polikliniek. Du Saar was een pionier en in haar jonge jaren, de periode rond 1900, ontmoette ze veel mensen die openstonden voor nieuwe ontwikkelingen. Maar langzamerhand keerde het historische tij. Na een vliegende start eindigde haar beroepscarrière op trieste wijze. Ze moest haar praktijk sluiten, werd een buitenstaander en ook in haar persoonlijke leven was de tragiek nooit ver weg. ‘Van pionier tot buitenstaander’ vertelt haar verhaal.

- Bart Cusveller, Zorgzaam bestaan, De verpleegvisie van J.A. van den Brink-Tjebbes (Utrecht: Eburon, 2025). ISBN 9789463015660, paperback, 154pp, € 19,95.
review (dubbel klik)
Wat maakt verpleegkunde tot een zelfstandig, betekenisvol beroep? En hoe kunnen verpleegkundigen hun identiteit hervinden in een tijd van vertechnisering en fragmentatie van de zorg? In Zorgzaam Bestaan verdiept ethicus Bart Cusveller zich in het werk en denken van Bien van den Brink-Tjebbes – een van de meest oorspronkelijke en tegelijk vergeten denkers over verpleegkunde in Nederland. Van den Brink-Tjebbes ontwikkelde in de jaren ’70 tot ’90 een diepzinnige visie op verplegen als mensgerichte en ethisch gefundeerde praktijk. Haar kernboodschap: verplegen is geen technische toepassing van medische kennis, maar een vorm van zorg die begint bij de unieke hulpvraag van de patiënt. Vanuit deze overtuiging pleitte zij voor een normatieve theorievorming, geworteld in menselijke waardigheid, verantwoordelijkheid en verbondenheid. Cusveller ontrafelt haar complexe gedachtegoed, maakt het toegankelijk voor een nieuw publiek en plaatst het in het licht van actuele zorgvraagstukken zoals beroepsidentiteit, autonomie en menselijke maat. Daarmee biedt hij niet alleen een eerherstel, maar ook een bron van inspiratie voor studenten, docenten en zorgprofessionals die zoeken naar wat verpleegkunde in de kern is – en zou moeten zijn.

- Peter Koolmees en Paul Knijff, Van veeartsenij naar diergeneeskunde, De Nederlandse dierenarts in een veranderende samenleving, 1950-1985 (Zutphen: Walburg Pers, 2025). ISBN 9789464565799, hardcover, 400pp, € 44,99.
review (dubbel klik)
In de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde de veearts in een dierenarts. Deze ontwikkeling wordt beschreven aan de hand van ongeveer 120 interviews met vee- en dierenartsen die in de periode 1950-1985 werkzaam waren. Hieruit blijkt dat verschillende sociaaleconomische, politieke en technologische ontwikkelingen van invloed zijn geweest op de maatschappelijke positie van de dierenarts en op de inhoud van het werk zelf. Zo kreeg de georganiseerde dierziektebestrijding een impuls door de toegenomen focus op de productiegroei in de veehouderij, de diergezondheid in het algemeen én de bescherming van de volksgezondheid. In deze periode kreeg dierenwelzijn steeds meer aandacht en nam de medische zorg voor gezelschapsdieren, recreatie- en sportpaarden een steeds belangrijker plaats in. Ondertussen groeide het aantal veterinaire studenten, onder wie steeds meer vrouwen. Dit rijk geïllustreerde boek biedt door middel van verrassende verhalen ‘van binnenuit’ een veelzijdig beeld van het leven van Nederlandse dierenartsen en hun patiënten.

- Catharina Th. Bakker, Fré Dommisse (Zwolle: Waanders Uitgevers, 2025). ISBN 9789462626621, hardcover, 320pp, € 29,95.
review (dubbel klik)
Als romanschrijfster is haar naam vrijwel vergeten, maar in de wereld van de geestelijke gezondheidszorg leeft zij voort als pionier en pleitbezorger. Voor Fré Dommisse (1900-1971) was literatuur geen doel op zich, maar een middel, aldus een recensent. Een rake typering. Fré Dommisse verwierf nationale faam met haar debuutroman Krankzinnigen (1929), gebaseerd op haar eigen ervaringen met jarenlange psychiatrische opnames. Met deze roman, en met de publicaties en voordrachten die volgden, richtte zij zich niet tot de literaire elite, maar tot het grote publiek. Ze kwam in het geweer tegen de wijdverbreide vooroordelen over de psychiatrie. Haar pleidooi tegen het stigma vond weerklank in lezingen, artikelen en vriendschappen – waaronder die met Simon Vestdijk. Haar strijd voerde ze vanuit Utrecht en later vanuit Doorn, waar ze leerde zich los te maken van schaamte en onmacht. Hoe zij dat voor elkaar kreeg, en wat het haar uiteindelijk bracht – dát is het verhaal van deze biografie.
2024

- Willem Brouwer, Gelieve u te ontdoen van hoed, korset en directoire. Herinneringen van een gynaecoloog 1960-2023 (Maassluis: De Brouwerij, 2024). ISBN 9789078905073, paperback, 180pp, € 20,99.
review (dubbel klik)
In zijn vierde boek kijkt Willem Brouwer terug op zijn werkzame leven als gynaecoloog. Openhartig vertelt hij over zijn opleiding tot arts in Groningen in de jaren 60, zijn specialisatie in Amsterdam en vooral over zijn werk als gynaecoloog in Leeuwarden. Hilarische, ontroerende, maar soms ook schokkende verhalen. Dit is meer dan een boek over een loopbaan als medisch specialist. Willem Brouwer toont regelmatig scherp inzicht in de veranderende tijdgeest. Hij doet dit in een relativerende stijl waarbij hij de confrontatie met zichzelf niet schuwt. Willem Brouwer (1941) studeerde geneeskunde aan de RU te Groningen. Hij specialiseerde zich in obstetrie en gynaecologie aan het OLVG te Amsterdam. Van 1976 tot 2007 werkte hij als gynaecoloog in een Leeuwarder ziekenhuis. Na zijn pensionering was hij nog tot 2019 aan dit ziekenhuis verbonden als kwaliteitsfunctionaris.

- Anne-Goaitske Breteler, De laatste dagen van de dorpsgek, Geestelijke gezondheid op het platteland (Amsterdam: Prometheus, 2024). ISBN 9789044644814, paperback, 288pp, € 29,10.
review (dubbel klik)
Dwars door verschillende Friese provinciesteden, dorpskernen en uithoeken onderzoekt De laatste dagen van de dorpsgek hoe plattelanders eeuwenlang zijn omgegaan met geestelijke gezondheid. Hoe kan het dat er opmerkelijk veel suïcides op het platteland voorkomen, terwijl er relatief weinig aanspraak op de ggz wordt gemaakt? Wat is er met de dorpsgek gebeurd? En waar lag de grens tussen ‘krankzinnig’ gedrag of ‘net even anders’ zijn? In dit boek met een cultuurhistorische inslag komen verschillende plattelandsbewoners van toen en nu aan het woord. De getuigenissen uit familiearchieven, patiëntendossiers of uit mondelinge overlevering vormen samen een nooit eerder verteld verhaal, waarin collectief zwijgen, schaamte en uitbanning hand in hand gaan met gemeenschapszin, zorg dragen en ruimte bieden. De persoonlijke gebeurtenissen spelen zich af tegen het decor van uitgestrekte landerijen waarover de natuur heer en meester is. Het is juist die binding met de omgeving en de agrarische cultuur die misschien nog wel meer doorwerkt in de huidige plattelander dan eerder gedacht.

- Erik Jan Tjalsma, Veeartsen van vroeger, Honderd portretten van bijzondere veeartsen (Zutphen: Walburg Pers, 2024). ISBN 978-94-6456-4235, paperback, 208pp, € 24,99.
review (dubbel klik)
Voordat het beroep van veearts bestond, waren het lieden van diverse pluimage die zich bezighielden met het behandelen van zieke dieren. Sommigen schreven hun bevindingen op en kregen zo een plaats in de geschiedenis. Anderen vielen op door een bijzondere levensloop of ver diensten voor de maatschappij. Veeartsen van vroeger bevat korte biografieën van meer dan honderd veeartsen. Samen geven zij een mooi beeld van de geschiedenis van de diergeneeskunde. In het eerste deel komen vooral de mondiale (voorlopers van) dierenartsen aan bod: van Urlugaledinna, de Sumerische diergenezer, via pioniers en stichters van veeartsenijscholen tot en met de enige veterinaire Nobelprijswinnaar. Het tweede deel laat zien hoe de het beroep van dierenarts zich binnen Nederland heeft ontwikkeld: van hoefsmidpaardendokter en vee-enter via bijzondere practici tot veterinair specialisten. Voor bijna alle beschreven dierenartsen geldt dat zij ook in de praktijk hebben gewerkt.

- Hans Klis, Help. De president is gek geworden (Amsterdam: Uitgeverij Meulenhoff, 2024) € 24,50. ISBN 9789493028791. Beschrijft presidenten met een psychische aandoening.

- Isaac Cohensius, Kampdokter in dwangarbeiders-kampen onder de rook v.an Auschwitz (Hilversum: Uitgeverij Verbum, 2024). ISBN 9789493028791, € 24,50.
Herinneringen van een Nederlandse joodse arts werkzaam in de dwangarbeiderskampen.

- Erik van Uden & Maryze Schoneveld van der Linde, Konijnenmelk, hamstercellen & zingende kwartels. De strijd om een levensreddend medicijn (Zaandam: Uitgeverij Poiesz, 2024). € 29,50. ISBN 9789081932288.
Beschrijft de historie van de ontwikkeling van het eerste medicijn tegen de Ziekte van Pompe.

- Lex Boon, Huisdokteren in Osdorp sinds 1959 (Enschede: Boekengilde, z.j.). € 12,50.
Vier generaties huisartsen kijken terug op hun vak.

- Karel Noorlander, Het gilde van barbiers en chirurgijns te Veere 1475-1798 (Amsterdam: University Press, 2024) € 34,99. ISBN 9789048564057.

- Menselijke resten. Het ongemak over menselijke resten in museum, wetenschap en geneeskunde, Wonderkamer. Gewina tijdschrift (2024). los nummer € 12,50. Via de website www.gewina.nl.

- Wim Coster, Het befaamde Staphorster boertje. Over kwakzalvers, kooplieden en kruidendokters (Zwolle: Wbooks 2024). € 24,95. EAN 9789462585850.
review (dubbel klik)
Wim Coster duikt in de geschiedenis van een landelijk bekende kruidendokter uit Staphorst en krijgt sympathie voor de wijsheid van de natuur om mensen beter te maken (Trouw).

- Rob van den Berg, De Vitaminepioniers (Amsterdam: Prometheus, 2024). ISBN 9789044654400. € 25,90.
review (dubbel klik)
Een volkomen toevallige waarneming bezorgde Christiaan Eijkman een Nobelprijs. Eind 19e eeuw was hij naar Nederlands-Indië gegaan om de oorzaak van de ziekte beriberi te ontdekken, aan de hand van experimenten met kippen die aan een soortgelijke ziekte leden. Toen de kok ze een paar weken lang ongepelde in plaats van witte rijst te eten had gegeven – hij vond gekookte militaire rijst te goed voor civiele kippen – werden ze weer beter. Eijkman zag in dat het zilvervliesje een stof moest bevatten die kippen nodig hadden. Dat je echter ziek kon worden door een gebrék aan iets, aan wat we tegenwoordig vitamines noemen – daar was de briljante geest van Gerrit Grijns voor nodig, Eijkmans assistent en opvolger. Hij was in 1901 de eerste ter wereld die aantoonde dat onze voeding méér moet bevatten dan vetten, koolhydraten, eiwitten en mineralen. Toch werd Eijkman wereldberoemd en kent zelfs in Nederland niemand Gerrit Grijns, de eigenlijke vader van de vitamines.

- Lodewijk Ivo Crijns, De belofte van een arts. Veertig jaar huisarts en geriater. Met een voorwoord van Mart van Lieburg (Amsterdam: De Walburg Pers, 2024). 240 pp. ISBN 9789464561449. €24,99.
review (dubbel klik)
Net als iedere andere arts legde Lodewijk Ivo Crijns aan het begin van zijn loopbaan de eed van Hippocrates af. Deze belofte om iedere patiënt zo goed mogelijk te genezen en te verzorgen werd een leidraad in zijn loopbaan en leven. Tijdens zijn opleiding werkte Crijns als hartenjongen in Groningen en verbleef hij tijdelijk in een leprakolonie in Colombia. Daarna maakte hij vele hoeken van de medische praktijk van dichtbij mee: Crijns werkte als huisarts aan de Waddenkust in Friesland en later als sociaal geriater en bij de crisisdienst. In De belofte van een arts deelt hij zijn ervaringen met de lezer en geeft hij inzicht in de praktijk van de geneeskunde van de afgelopen veertig jaar.

- Jaap J. Bredée, Max M.P. Haalebos, George J. Brandon Bravo Bruinsma (red.) e.a., 75 jaar Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie (Zwolle 2024). ISBN 9789462625402.
review (dubbel klik)
Het boek is niet commercieel verkrijgbaar (informeer per mail). De Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie bestaat 75 jaar en heeft ter gelegenheid daarvan een zeer fraai jubileumboek uitgegeven waarin de geschiedenis van de cardio-thoracale chirurgie in Nederland wordt beschreven.

- Mely van Malenstein, De verloste stad. 250 jaar geboortezorg in Gorinchem (Gorkum 2024).
review (dubbel klik)
Historische reeks Oud-Gorcum, nr. 37 (link)
2023

- R.J.M. Groen, A. Kloet en P.J. Koehler, De ontwikkeling van de neurochirurgie in Nederland (Utrecht: Matrijs, 2023). ISBN 9789053456071. Prijs € 49,95.
review (dubbel klik)
De ontwikkeling van de neurochirurgie in Nederland beschrijft de wordingsgeschiedenis van dit nieuwe specialisme. Door de bestudering van verloren gewaande archieven is er veel meer bekend geworden over de betekenis van Oljenick en zijn eerste vakgenoten. Intriges, persoonlijke ambities, politieke agenda’s, lokale en regionale belangen en toevallige omstandigheden hebben ten grondslaggelegen aan het ontstaan van de elf neurochirurgische klinieken in die tijd. Sommige spelers van het eerste uur blijken meer respect te verdienen dan hen is toegekomen, terwijl anderen misschien wat van hun glans verliezen.

- Leo van Bergen, De poppenspeler van Mengele (Hilversum: Verbum, 2023). ISBN 9789493028760. Prijs € 29.50.
review (dubbel klik)
De geneeskunde in het Derde Rijk is een controversieel onderwerp. De ideeën erachter gaan terug tot het midden van de 19e eeuw. Verteld vanuit het perspectief van de eind jaren zestig overleden hoogleraar genetica Otmar Baron von Verschuer, wordt deze geschiedenis opnieuw beschreven. Ondanks dat hij degene was die de medische opdrachten aan Josef Mengele te Auschwitz verstrekte, is hij na de oorlog nooit vervolgd en kon hij zelfs aanblijven als hoogleraar. Hij bleef een onzichtbare poppenspeler en niet de zichtbare marionet. Naast een expliciete geschiedenis is dit boek ook een impliciete aanval op bepaald taalgebruik en stelt het vragen bij wat waarheid, wat feit en wat mening is en wat wetenschap moet behelzen.

- Hajo Wildschut en Marjanke Spanjer, Over tijd. Kantelpunten in de naoorlogse geboortezorg (Rotterdam: 20/10 uitgevers, 2023). ISBN 9789490951733. €19,95.
review (dubbel klik)
Na de Tweede Wereldoorlog zijn de vooruitzichten voor moeder en kind zo veel verbeterd. Aan de hand van aansprekende thema’s, waaronder de detectie van aangeboren afwijkingen van het (ongeboren) kind, vroeggeboorte en thuisbevalling, proberen de auteurs in dit boek de intergenerationele verschillen in de uitkomst van de zwangerschap en bevalling te duiden. Wat zijn de kantelpunten die in de naoorlogse geboortezorg het verschil hebben gemaakt? In hoeverre heeft de huidige generatie ouders in ons land baat bij de medisch-technologische en organisatorische vernieuwingen van de geboortezorg? En waar schuurt het? De uitkomsten hiervan hebben voor beide auteurs voor verrassingen gezorgd. En dit willen ze graag delen.

- Jan van Gijn, Stroke a history of ideas (Cambridge: Cambridge University Press, 2023). ISBN: 9781108832540. € 74,99.
review (dubbel klik)
'Chronicles how our understanding of stroke has evolved over the centuries, drawing on primary sources to place the research in its historical context. Featuring the accounts of those present at key points in the history of stroke, this book covers both the successes and blind alleys of stroke research'.

- Tammo Schuringa, Verrukkelijke baby`s. De geboorte in kaart gebracht (Amsterdam: Atlas Contact, 2023). 160pp. ISBN 978904504815. € 24,99.

- Trudy Dehue, Ei, foetus, baby. Een nieuwe geschiedenis van zwangerschap (Amsterdam: Atlas, 2023) 400pp. ISBN: 9789045039787 € 27,99.

- Tom Marcelissen, Grote namen op de operatiekamer (eigen beheer, 2023). 117pp. ISBN 9789372424180. € 14,99.

- Koen Hilberdink, Strijd om de ziel. Leven van P.C. Kuipers in de psychiatrie (Amsterdam: Van Oorschot, 2023). 352pp. ISBN 9789028231108. € 32,50.

- Hannah van den Ende, De joodsche invalide. Bloei en ondergang van een Amsterdams verpleeghuis (Amsterdam: Boom, 2023). 256pp. ISBN 9789024418848. € 29,90.
<

- Marijke Huisman, Jeroen Koch en Dirk van Miert, Tastend door de tijd. Een greep uit vier eeuwen Utrechtse wetenschapsgeschiedenis (Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2023). ISBN 9789053455982. € 24,95.

- Willem van der Does, De magie van genezing. Radicale ideeën uit de geschiedenis van de psychiatrie (Amsterdam: Alfabet Uitgevers, 2023). 256pp. ISBN 9789021341392. € 22,99.

- Ruben Verwaal, Bloed, zweet en tranen. Geschiedenis van de vloeibare mens (Amsterdam: Thomas Rap, 2023). 256pp. ISBN 9789400408838. € 24,99.

- Matthé Burger, Pijn, bloedverlies en hysterie. Een geschiedenis van de gynaecologie (Utrecht: Eburon, 2023). 246pp. ISBN 9789463014373. Paperback € 32,50.

- Mart van Lieburg, Dichten is willen leven. De neuroloog Abraham Gans (1885-1971) (Urk 2023). 426pp, ISBN 9789083133881. Prijs € 39,50. Zie de TMGN-webpagina.

- A. van Es en A. Kalmann, 'Maar ik ben geen schooier'. Nico van Nieuwenhuysen, Arts in Kamp Amersfoort en aan het Oostfront (Almere: Uitgeverij Verbum, 2023). 354 pp. ISBN 978-94-930286-3-0.

- Mart van Lieburg, Willem Mulder en Wim Rakhorst, Het receptenboek (1695) van Bernardus Middendorp, chirurgijn te Bourtange (Urk: TMG, 2023). 68pp. ISBN 9789083133874. Zie de TMGN-webpagina.

- S. Shama, In gezonde staat. Hoe pandemieën en vaccins de geschiedenis hebben bepaald (Amsterdam: Atlas Contact, 2023). 448pp. ISBN 9789045035628.

- Anno van der Tol, Chirurgisch frontwerk. Terugblikken op de ontwikkeling van de Nederlandse chirurgie (Urk: Trefpunt Medische Geschiedenis Nederland, 2023). 284pp. (ISBN 9789083133867). Zie de presentatie op de TMGN-website.
2022

- Andrea Leerdam, Woodcuts as reading guides. How images shaped knowledge transmission in medical-astrological books in Dutch (1500-1550) (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2022). ISBN 9789048560257. Ook als gratis PDF te downloaden.

- Jubileumuitgave van de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht.

- Susan Jones en Peter Koolmees, A concise history of veterinary medicine (Cambridge: Cambridge University Press, 2022). ISBN 9781108354929.

- Ulco Kooystra, De scheikunstenaar. De innovatieve wetenschap van de Groningse hoogleraar Sibrand Stratingh Ez. 1785-1841 (Hilversum: Uitgeverij Verloren, 2022). ISBN 9789087049584.

- Evert Lamfers, Van bloedstroom en pneuma. Over de ontdekkers van de bloedsomloop (Soesterberg: Uitgeverij Aspekt, 2022). ISBN 9789464620511.

- Florence Nightingale, Notes on nursing. What it is, and what it is not. Vertaald en hertaald door Rob van der Peet (eigen uitgave, 2022). ISBN 9789403670874.

- Marga Spil, Lijkennood. Lijkenvoorziening aan de universiteiten in Leiden en Utrecht 1840-1900 (Urk: TMGN, 2022). 74 pp. ISBN 9789083133850. Zie de TMGN-webpagina.
2021

- Mieke van Baarsel, Geleerde zorgen. Twee eeuwen academische geneeskunde in Leiden (Leiden: Leiden Publications, 2021). ISBN 9789087283698.

- F. van Dijk, C. Rodenburg, P. van Amerongen, Het artsenverzet en Kamp Amersfoort (Zandvoort: Uitgeverij BLKVLD, 2021).

- Leo van Bergen (red.), Een kap van afschuw (Nijmegen: Duidelijke taal, 2021). ISBN 9789083045016.
2019

- Miriam Guensberg, Held zonder vaderland. Mijn vader: Pools, Joods en bevrijder (Amsterdam: Uitgeverij de Kring, 2024). € 19,99. ISBN 9789462971509. Biografie over de eerste anaesthesist in Twente.

- J.P. Verhave, A constant state of emergency. Paul de Kruif: Microbe hunter and health activist (). ISBN 9781950572069.
2018

- Bernadette S de Bakker, 3D Atlas of Human Embryology. New insights in human development (Proefschrift UVA 2018).

