Verschenen boeken


  • De rubriek 'Verschenen boeken' wordt verzorgd door Henk Norder, bestuurslid NVMG.
    Hebt u een medisch-historische boekuitgave gezien die op deze pagina (nog) ontbreekt? Stuur Henk Norder een berichtje (mail)!

De verschenen boeken zijn geplaatst in chronologische volgorde, van nieuw naar oud.

2026

  • Ludwig Apers, Het Instituut voor Tropische Geneeskunde (Antwerpen: Manteau, 2026). ISBN 9789022341704, paperback, 288 pagina’s, € 29,99.
    In 1906 richtte Leopold II in Brussel un cours de préparation pour les médecins se destinant à la carrière tropicale in. Dat jaar wordt gezien als de geboorte van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG). In 1933 verhuisde het ITG naar Antwerpen. Het oorspronkelijke opleidingscentrum met kliniek groeide gaandeweg uit tot een wereldvermaard instituut voor onderwijs, onderzoek en medische zorg. Dit rijkelijk geïllustreerde boek – dankzij het indrukwekkende beeldarchief van het ITG – neemt je mee op een wandeling door de tuinen, het iconische art-deco gebouw en het voormalige kapucinessenklooster. Elk lokaal, elke gang ademt geschiedenis: van het monumentale trappenhuis met zijn muurschilderingen, de oude sierbibliotheek, de kerk van het klooster die nu dienstdoet als aula en auditorium tot het insectarium, waar Anopheles- en tijgermuggen zoemen maar ook tseetseevliegen gekweekt worden. Dit boek is geen opsomming van droge feiten en jaartallen, geen wetenschappelijke geschiedenis, maar een boeiend verhaal van de mensen die het Instituut voor Tropische Geneeskunde vormgaven en dat nog steeds doen. Het is geschiedenis die tot leven komt met visueel materiaal dat tot de verbeelding spreekt.
  • Alex Bakker, Transgender pioniers (Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2026). ISBN 9789046835289, paperback, 304 pagina’s, € 26,95.
    Dora en Gerd behoren tot de eerste trans mensen in de geschiedenis die een medische transitie ondergingen. Dat gebeurde bij het revolutionaire Institut für Sexualwissenschaft van de arts Magnus Hirschfeld in Berlijn, de geboortegrond van transgenderemancipatie. De auteur schetst een indringend portret van Dora, een trans vrouw van het platteland en Gerd, een jonge Berlijnse timmermansleerling. Hoe leefden zij hun leven voor en na de transitie? Hoe wisten ze de dokter ervan te overtuigen dat ze een operatie nodig hadden? Wat hebben hun verhaal en het instituut betekend voor trans personen na hen? In 1933 werd het instituut door de nazi’s verwoest. De boeken uit de bibliotheek gingen tijdens de beruchte boekverbranding in vlammen op. Hoe fragiel de positie is van transgender personen blijkt ook nu, 100 jaar later. In de Verenigde Staten, Engeland, Rusland en andere Oost-Europese landen worden transrechten afgenomen en decennia aan emancipatie bij het grofvuil gezet.

  • Dirk van Delft, Uit het hart, Leven en werk van fysioloog en Nobelprijswinnaar Willem Einthoven (Amstedam: Prometheus, 2026). ISBN 9789044662092, hardcover, 468 pagina’s, € 35,00.
    Willem Einthoven (1860-1927) is de vader van het ecg (elektrocardiogram), oftewel ‘hartfilmpje’. De gezondheidszorg kan nog altijd niet zonder. Dankzij die ecg’s won Einthoven in 1924 als eerste Nederlander de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde. Einthoven, opgegroeid op Java, studeerde in Utrecht geneeskunde. In november 1885 volgde op 25-jarige leeftijd zijn benoeming tot Leids hoogleraar. Een demonstratie van de menselijke hartactiviteit op een congres in Bazel gaf zijn loopbaan een beslissende wending. Dankzij zijn snaargalvanometer, waarmee hij in 1901 naar buiten trad, wist hij de hartactiviteit zo nauwkeurig in beeld te brengen dat het instrument zijn weg vond naar het ziekenhuis. Uit het hart portretteert een warm familiemens en een keiharde doorzetter. Bescheiden, eerlijk en rechtdoorzee wist Einthoven met ongeëvenaarde werkkracht tot grote hoogten te stijgen. Zoals een leerling het uitdrukte: ‘Een werkelijk geniaal iemand, lucide en van hoogstaand karakter, een briljant onderzoeker.’

  • Kuniko Forrer en Matthi Forrer, Nippon, Japan door de ogen van Philipp Franz von Siebold (Tielt: Lannoo, 2026). ISBN 9789059960176, hardcover, 366 pagina’s, € 65,00.
    Meer dan twee eeuwen lang was Japan nagenoeg volledig afgesloten voor het Westen. Alleen de Nederlanders hadden via hun handelspost op Deshima, een kunstmatig eilandje bij Nagasaki, toegang tot het mysterieuze land. Pas in 1823, met de aankomst van de ambitieuze arts Philipp Franz von Siebold, zou daar verandering in komen. In opdracht van koning Willem I en samen met vermaarde Japanse kunstenaars als Keiga en Hokusai verzamelde Siebold zo veel mogelijk informatie over het land, de cultuur en de natuur. In 1826 nam hij bovendien deel aan de uitzonderlijke hofreis naar Edo, een tocht van 2500 kilometer door Japan. Na zijn gedwongen terugkeer naar Europa verzette hij hemel en aarde om alle kennis samen te brengen in één monumentaal werk: Nippon. Deze unieke heruitgave in één band bevat alle originele platen met fascinerende afbeeldingen van de oude rituelen, krijgskunst, hofcultuur, klederdracht, landschappen en nog veel meer. Japan-deskundigen Kuniko Forrer en Matthi Forrer geven historische duiding en voorzien alle illustraties van uitgebreide commentaar. Annejet van der Zijl verzorgt de inleiding. Dit hernieuwde Nippon doet zo wat Siebold ambieerde: de lezer introduceren tot het land van de shogun, en verwondering wekken over de bijzondere schoonheid van Japan. 'Dit zeldzame topstuk krijgt nu eindelijk het mooie tweede leven dat het verdient'.
  • Atte Jongstra, Inkt, bloed & liefde. Leo Vroman (1915-2014) (Amsterdam: De Arbeiderspers, 2026). ISBN 9789029553179, hardcover, 1000 pagina’s, € 49,99.
    De onorthodoxe biografie van een onorthodox mens. In vele honderden korte hoofdstukken schetst Atte Jongstra het leven van schrijver en wetenschapper Leo Vroman, een van de grote naoorlogse dichters. Vromans leven leest vooral in de hoofdstukken rondom WO II als een avonturenroman. Als Joodse student ontvlucht hij de nazi’s en komt na lange omzwervingen in Nederlands-Indië en vervolgens in Japanse krijgsgevangenkampen terecht. Na de oorlog, wonend in de VS en herenigd met zijn grote liefde Tineke Sanders, ontpopt hij zich (met zijn onderzoek naar bloedstolling) als een wetenschapper van internationale allure en als de Nederlandstalige dichter van het omvangrijkste poëtische oeuvre van de twintigste eeuw.
  • Rina Knoeff, Wisseljaren, een geschiedenis van de overgang (Amsterdam: Uitgeverij Balans, 2026). ISBN 9789463825122, paperback, 336 pagina’s, € 26,50. Historica Knoeff onderzocht hoe vrouwen de menopauze in wisselende gedaanten ondergingen. Haar boeiende verhaal laat zien hoe geschiedenis en cultuur bepalen hoe vrouwen de overgang ervaren. De overgang is geen zuiver medische aangelegenheid. Zij is ook een cultureel fenomeen en verbonden met ideeën over schoonheid, ouderdom en de rol van de vrouw. Klachten zijn ook niet universeel. Knoeffs verhaal laat zien hoe klachten en symptomen met de tijd veranderden, en hoe geschiedenis en cultuur nog altijd bepalen hoe vrouwen de overgang ervaren.
  • Peter W. de Leeuw, In dienst van de geneeskunde. Het leven van Jacobus Gerardus Gebrant Borst (1902-1975) (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2026). ISBN 9789048574902, hardcover, 372 pagina’s, € 29,99.
    Professor Jacobus Gerardus Gerbrant Borst (1902-1975) geldt als de onbetwiste leider van de 20e-eeuwse geneeskunde in Nederland. Hij beoefende het vak zoals het eigenlijk hoort: aan het bed luisterend naar de zieke en met aandacht voor diens familie, werkomstandigheden en omgeving. Daarnaast was hij een begenadigd docent. Legendarisch waren zijn colleges op de zaterdagochtend in het Binnengasthuis. Ze trokken zelfs studenten van ver buiten Amsterdam. Hele generaties artsen heeft hij de kneepjes van het vak bijgebracht, ze beschouwden zichzelf als ‘Borstkinderen’. Geer Borst was een typische exponent van de Amsterdamse internistenschool. Hij was grondlegger van het klinische onderzoek naar de regulatie van bloeddruk en volumehuishouding en verdedigde de integrale interne geneeskunde tegen deelspecialismen. Daarmee staat hij in traditie van bekende artsen als Pieter Klazes Pel, Pieter Ruitinga en Isodore Snapper. Maar meer nog dan zijn voorgangers wist hij met zijn nauwgezette observaties het pathofysiologisch onderzoek te integreren in de kliniek. In de Tweede Wereldoorlog werd Borst opgesloten in Kamp Amersfoort; na zijn vrijlating speelde hij een belangrijke rol in het hooglerarenverzet. Borst was standvastig, principieel en eerlijk. Met zijn grondige kennis en oprechte belangstelling voor de zieke medemens heeft hij een blijvend stempel op de interne geneeskunde van Nederland gedrukt.
  • Peter Jan Margry, Wrijving, Johan Mezger, lijfarts van de Europese elite (Amsterdam: Prometheus, 2026). ISBN 9789044653908, paperback, 400 pagina’s, € 32,50.
    De Amsterdamse slagerszoon Johan Mezger (1838-1909) kende een onwaarschijnlijke loopbaan. Als gymnastiekleraar bedacht hij een nieuwe geneeswijze voor letsel bij zijn leerlingen: wrijving oftewel massage. Met zijn uitzonderlijke genezingen stootte deze medische pionier door naar de Europese top en behandelde koninginnen en keizerinnen, onder wie Sisi. Hij wist hen met massages, voor het eerst op het naakte lichaam, en tegelijk als psycholoog en seksuoloog te helpen in successievelijk Amsterdam en Bonn, Wiesbaden, Parijs en Domburg. Het verhaal is opgebouwd rond de gedreven en visionaire Mezger omringd door zijn keurbende aan extravagante patiënten, met volop aandacht voor hun kwalen en zielenroerselen. De wonderduimen van ‘de knijpert’ werden tot in het extreme geprezen en geloofd. Het lukte Mezger niet hoogmoed en conflicten te vermijden. Het geneeskundig visioen dat hij aan het einde van zijn loopbaan voor de lijdende mensheid kreeg leidde tot een icarische val.
  • Florian Steger, Geneeskunde in de Oudheid (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2026). ISBN 9789048559770, hardcover, 560 pagina’s, € 49,99.
    Bij het beantwoorden van medisch-ethische vragen kan het helpen om te kijken naar de ontwikkeling van het denken hierover. Aangezien de wortels van onze geneeskunde in de Oudheid liggen, presenteert Florian Steger een verzameling bronteksten. Hij combineert geneeskundige theorieën van verschillende artsen met ervaringen uit de dagelijkse praktijk. Perspectieven van patiënten worden getoond aan de hand van inscripties, ooggetuigenverslagen en materiële overblijfselen, die ook in de afbeeldingen zijn opgenomen. Het boek volgt de ontwikkeling van de geneeskunde van de vroegste beschavingen tot Byzantium en maakt zo de historische samenhang inzichtelijk. Steger combineert chronologische hoofdstukken over onder meer de hellenistische geneeskunde of die in de vroege keizertijd met thematische hoofdstukken over bijvoorbeeld ethiek, Asklepios, en de opleiding en maatschappelijke positie van artsen. Alle hoofdstukken verwijzen naar geselecteerde bronteksten, die zijn opgenomen in de oorspronkelijke taal met een Nederlandse vertaling.
  • Dick Swaab, Hersenonderzoeker bij toeval, een neurobiografie (Amsterdam: Uitgeverij Pluim, 2026). ISBN 9789493420878, paperback, 368 pagina’s, € 26,99. Wereldwijd geldt Dick Swaab als autoriteit op het gebied van hersenonderzoek en zijn boeken werden in meer dan twintig talen vertaald. In dit boek tekent Dick Swaab, hoogleraar in zowel Nederland als China, zijn herinneringen op aan de stormachtige ontwikkelingen in beide landen. Herinneringen aan zijn ouders en zijn geboorte tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog, aan zijn onderzoek naar het verschil van hersenen van homo’s en hetero’s en aan zijn vele reizen naar China. Met deze neurobiografie laat hij niet alleen zien op welke schat aan onderzoeks- en levenservaring zijn eerdere boeken leunen, maar geeft hij ook antwoord op de vraag wie Dick eigenlijk zelf is.
  • Annejet van der Zijl, De zwevende wereld (Amsterdam: Hollands Diep, 2025). ISBN 9789048874927, hardcover, 352 pagina’s, € 26,99.
    De zwevende wereld is de meeslepende en vaak emotionele dubbelbiografie van een uitzonderlijk vader en zijn minstens zo unieke dochter. In hun voetsporen is het ook een geschiedschrijving van het oude Japan en een verhaal van de enorme invloed die deze verloren beschaving had op de westerse cultuur - nog tot op de dag van vandaag. In 1823 vertrok een jonge Duitse arts naar Deshima, de Hollandse handelspost in het toen verder nog volledig van de buitenwereld afgesloten Japan. Zeven jaar later werd hij verbannen uit het land van de shoguns en daarmee uit de levens van zijn grote liefdes, de concubine Sonogi en hun gezamenlijke dochter Oine. Decennialang deden vader en dochter er alles aan om elkaar weer terug te zien. Franz von Siebold vestigde, nog altijd hopend om terug te kunnen, zijn naam als 's wereld grootste Japanexpert; Oine Kusumoto ontwikkelde ze zich met haar vaders voorbeeld voor ogen tot de eerste vrouwelijke arts in haar land. Maar toen Japan in 1854 eindelijk opengebroken werd en ze elkaar weer in de armen konden sluiten, pakten hun weerzien totaal anders uit dan ze hadden voorzien.

2025

  • Catharina Th. Bakker, Fré Dommisse (Zwolle: Waanders Uitgevers, 2025). ISBN 9789462626621, hardcover, 320 pagina’s, € 29,95.
    Als romanschrijfster is haar naam vrijwel vergeten, maar in de wereld van de geestelijke gezondheidszorg leeft zij voort als pionier en pleitbezorger. Voor Fré Dommisse (1900-1971) was literatuur geen doel op zich, maar een middel, aldus een recensent. Een rake typering. Fré Dommisse verwierf nationale faam met haar debuutroman Krankzinnigen (1929), gebaseerd op haar eigen ervaringen met jarenlange psychiatrische opnames. Met deze roman, en met de publicaties en voordrachten die volgden, richtte zij zich niet tot de literaire elite, maar tot het grote publiek. Ze kwam in het geweer tegen de wijdverbreide vooroordelen over de psychiatrie. Haar pleidooi tegen het stigma vond weerklank in lezingen, artikelen en vriendschappen – waaronder die met Simon Vestdijk. Haar strijd voerde ze vanuit Utrecht en later vanuit Doorn, waar ze leerde zich los te maken van schaamte en onmacht. Hoe zij dat voor elkaar kreeg, en wat het haar uiteindelijk bracht – dát is het verhaal van deze biografie.

2024

  • Hans Klis, Help. De president is gek geworden (Amsterdam: Uitgeverij Meulenhoff, 2024) € 24,50. ISBN 9789493028791.
    Beschrijft presidenten met een psychische aandoening.
  • Isaac Cohensius, Kampdokter in dwangarbeiders-kampen onder de rook v.an Auschwitz (Hilversum: Uitgeverij Verbum, 2024). ISBN 9789493028791, € 24,50.
    Herinneringen van een Nederlandse joodse arts werkzaam in de dwangarbeiderskampen.
  • Erik van Uden & Maryze Schoneveld van der Linde, Konijnenmelk, hamstercellen & zingende kwartels. De strijd om een levensreddend medicijn (Zaandam: Uitgeverij Poiesz, 2024). € 29,50. ISBN 9789081932288. 
    Beschrijft de historie van de ontwikkeling van het eerste medicijn tegen de  Ziekte van Pompe.
  • Lex Boon, Huisdokteren in Osdorp sinds 1959 (Enschede: Boekengilde, z.j.). € 12,50.
    Vier generaties huisartsen kijken terug op hun vak.
  • Karel Noorlander, Het gilde van barbiers en chirurgijns te Veere 1475-1798 (Amsterdam: University Press, 2024) € 34,99. ISBN 9789048564057.
  • Menselijke resten. Het ongemak over menselijke resten in museum, wetenschap en geneeskunde, Wonderkamer. Gewina tijdschrift (2024). los nummer € 12,50. Via de website www.gewina.nl.
  • Wim Coster, Het befaamde Staphorster boertje. Over kwakzalvers, kooplieden en kruidendokters (Zwolle: Wbooks 2024). € 24,95. EAN 9789462585850.Wim Coster duikt in de geschiedenis van een landelijk bekende kruidendokter uit Staphorst en krijgt sympathie voor de wijsheid van de natuur om mensen beter te maken.’ (Trouw).
  • Rob van den Berg, De Vitaminepioniers (Amsterdam: Prometheus, 2024). ISBN 9789044654400. € 25,90.
    Een volkomen toevallige waarneming bezorgde Christiaan Eijkman een Nobelprijs. Eind 19e eeuw was hij naar Nederlands-Indië gegaan om de oorzaak van de ziekte beriberi te ontdekken, aan de hand van experimenten met kippen die aan een soortgelijke ziekte leden. Toen de kok ze een paar weken lang ongepelde in plaats van witte rijst te eten had gegeven – hij vond gekookte militaire rijst te goed voor civiele kippen – werden ze weer beter. Eijkman zag in dat het zilvervliesje een stof moest bevatten die kippen nodig hadden. Dat je echter ziek kon worden door een gebrék aan iets, aan wat we tegenwoordig vitamines noemen – daar was de briljante geest van Gerrit Grijns voor nodig, Eijkmans assistent en opvolger. Hij was in 1901 de eerste ter wereld die aantoonde dat onze voeding méér moet bevatten dan vetten, koolhydraten, eiwitten en mineralen. Toch werd Eijkman wereldberoemd en kent zelfs in Nederland niemand Gerrit Grijns, de eigenlijke vader van de vitamines.
  • Lodewijk Ivo Crijns, De belofte van een arts. Veertig jaar huisarts en geriater. Met een voorwoord van Mart van Lieburg (Amsterdam: De Walburg Pers, 2024). 240 pp. ISBN 9789464561449. €24,99.
    Net als iedere andere arts legde Lodewijk Ivo Crijns aan het begin van zijn loopbaan de eed van Hippocrates af. Deze belofte om iedere patiënt zo goed mogelijk te genezen en te verzorgen werd een leidraad in zijn loopbaan en leven. Tijdens zijn opleiding werkte Crijns als hartenjongen in Groningen en verbleef hij tijdelijk in een leprakolonie in Colombia. Daarna maakte hij vele hoeken van de medische praktijk van dichtbij mee: Crijns werkte als huisarts aan de Waddenkust in Friesland en later als sociaal geriater en bij de crisisdienst. In De belofte van een arts deelt hij zijn ervaringen met de lezer en geeft hij inzicht in de praktijk van de geneeskunde van de afgelopen veertig jaar.
  • Jaap J. Bredée, Max M.P. Haalebos, George J. Brandon Bravo Bruinsma (red.) e.a., 75 jaar Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie (Zwolle 2024). ISBN 9789462625402. Het boek is niet commercieel verkrijgbaar (informeer per mail).
    De Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie bestaat 75 jaar en heeft ter gelegenheid daarvan een zeer fraai jubileumboek uitgegeven waarin de geschiedenis van de cardio-thoracale chirurgie in Nederland wordt beschreven.
  • Mely van Malenstein, De verloste stad. 250 jaar geboortezorg in Gorinchem (Gorkum 2024). Historische reeks Oud-Gorcum, nr. 37 (link)

2023

  • R.J.M. Groen, A. Kloet en P.J. Koehler, De ontwikkeling van de neurochirurgie in Nederland (Utrecht: Matrijs, 2023). ISBN 9789053456071. Prijs € 49,95.
    De ontwikkeling van de neurochirurgie in Nederland beschrijft de wordingsgeschiedenis van dit nieuwe specialisme. Door de bestudering van verloren gewaande archieven is er veel meer bekend geworden over de betekenis van Oljenick en zijn eerste vakgenoten. Intriges, persoonlijke ambities, politieke agenda’s, lokale en regionale belangen en toevallige omstandigheden hebben ten grondslaggelegen aan het ontstaan van de elf neurochirurgische klinieken in die tijd. Sommige spelers van het eerste uur blijken meer respect te verdienen dan hen is toegekomen, terwijl anderen misschien wat van hun glans verliezen.
  • Leo van Bergen, De poppenspeler van Mengele (Hilversum: Verbum, 2023). ISBN 9789493028760. Prijs € 29.50.
    De geneeskunde in het Derde Rijk is een  controversieel onderwerp. De ideeën erachter gaan terug tot het midden van de 19e eeuw. Verteld vanuit het perspectief van de eind jaren zestig overleden hoogleraar genetica Otmar Baron von Verschuer, wordt deze geschiedenis opnieuw beschreven. Ondanks dat hij degene was die de medische opdrachten aan Josef Mengele te Auschwitz verstrekte, is hij na de oorlog nooit vervolgd en kon hij zelfs aanblijven als hoogleraar. Hij bleef een onzichtbare poppenspeler en niet de zichtbare marionet. Naast een expliciete geschiedenis is dit boek ook een impliciete aanval op bepaald taalgebruik en stelt het vragen bij wat waarheid, wat feit en wat mening is en wat wetenschap moet behelzen.
  • Hajo Wildschut en Marjanke Spanjer, Over tijd. Kantelpunten in de naoorlogse geboortezorg (Rotterdam: 20/10 uitgevers, 2023). ISBN 9789490951733. €19,95.
    Na de Tweede Wereldoorlog zijn de vooruitzichten voor moeder en kind zo veel verbeterd. Aan de hand van aansprekende thema’s, waaronder de detectie van aangeboren afwijkingen van het (ongeboren) kind, vroeggeboorte en thuisbevalling, proberen de auteurs in dit boek de intergenerationele verschillen in de uitkomst van de zwangerschap en bevalling te duiden. Wat zijn de kantelpunten die in de naoorlogse geboortezorg het verschil hebben gemaakt? In hoeverre heeft de huidige generatie ouders in ons land baat bij de medisch-technologische en organisatorische vernieuwingen van de geboortezorg? En waar schuurt het? De uitkomsten hiervan hebben voor beide auteurs voor verrassingen gezorgd. En dit willen ze graag delen.
  • Jan van Gijn, Stroke a history of ideas (Cambridge: Cambridge University Press, 2023). ISBN: 9781108832540. € 74,99.
    'Chronicles how our understanding of stroke has evolved over the centuries, drawing on primary sources to place the research in its historical context. Featuring the accounts of those present at key points in the history of stroke, this book covers both the successes and blind alleys of stroke research'
  • Tammo Schuringa, Verrukkelijke baby`s. De geboorte in kaart gebracht (Amsterdam: Atlas Contact, 2023). 160 pp. ISBN 978904504815. € 24,99.
  • Trudy Dehue, Ei, foetus, baby. Een nieuwe geschiedenis van zwangerschap (Amsterdam: Atlas, 2023) 400 p. ISBN: 9789045039787 € 27,99.
  • Tom Marcelissen, Grote namen op de operatiekamer (eigen beheer, 2023). 117 pp. ISBN 9789372424180. € 14,99.
  • Koen Hilberdink, Strijd om de ziel. Leven van P.C. Kuipers in de psychiatrie (Amsterdam: Van Oorschot, 2023). I352 PP. SBN 9789028231108. € 32,50.
  • Hannah van den Ende, De joodsche invalide. Bloei en ondergang van een Amsterdams verpleeghuis (Amsterdam: Boom, 2023). 256 pp. ISBN 9789024418848. € 29,90.
  • Marijke Huisman, Jeroen Koch en Dirk van Miert, Tastend door de  tijd. Een greep  uit vier eeuwen Utrechtse wetenschapsgeschiedenis (Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2023). ISBN 9789053455982. € 24,95.
  • Willem van der Does, De magie van genezing. Radicale ideeën uit de geschiedenis  van de psychiatrie (Amsterdam: Alfabet Uitgevers, 2023). 256 pp. ISBN 9789021341392. € 22,99.
  • Ruben Verwaal, Bloed, zweet en tranen. Geschiedenis  van de vloeibare mens (Amsterdam: Thomas Rap, 2023). 256 pp. ISBN 9789400408838. € 24,99.
  • Matthé Burger, Pijn, bloedverlies en hysterie. Een geschiedenis van de gynaecologie (Utrecht: Eburon, 2023). 246 pp. ISBN 9789463014373. Paperback € 32,50.
  • Mart van Lieburg, Dichten is willen leven. De neuroloog Abraham Gans (1885-1971) (Urk 2023), pp. 426, ISBN 9789083133881. Prijs € 39,50. Zie de TMGN-webpagina.
  • A. van Es en A. Kalmann, 'Maar ik ben geen schooier'. Nico van Nieuwenhuysen, Arts in Kamp Amersfoort en aan het Oostfront (Almere: Uitgeverij Verbum, 2023) 354 pp. ISBN 978-94-930286-3-0.
  • Mart van Lieburg, Willem Mulder en Wim Rakhorst, Het receptenboek (1695) van Bernardus Middendorp, chirurgijn te Bourtange (Urk: TMG, 2023). 68 pp. ISBN 9789083133874. Zie de TMGN-webpagina.
  • S. Shama, In gezonde staat. Hoe pandemieën en vaccins de geschiedenis hebben bepaald (Amsterdam: Atlas Contact, 2023). 448 p. ISBN 9789045035628.
  • Anno van der Tol, Chirurgisch frontwerk. Terugblikken op de ontwikkeling van de Nederlandse chirurgie. Kinderchirurgie - Hartchirurgie -  Brandwondenbehandeling - Vaatchirurgie - Chirurgische oncologie - Traumachirurgie - Gastro-intestinale chirurgie (Urk: Trefpunt Medische Geschiedenis Nederland, 2023) 284 pp. (ISBN 9789083133867).
    Zie de presentatie op de TMGN-website.

2022

  • Andrea Leerdam, Woodcuts as reading guides. How images shaped knowledge transmission in medical-astrological books in Dutch (1500-1550) (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2022). ISBN 9789048560257. Ook als gratis PDF te downloaden.
    Studie over kennisoverdracht, beeldvorming en over de nauwe relatie tussen astrologie en geneeskunde in de late middeleeuwen.
  • Dit jubileumboek is een uitgave van de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht, ter illustratie van een mijlpaal in de geschiedenis van de stad en van de universiteit: de opleiding tot dierenarts (de enige in Nederland) bestaat tweehonderd jaar. Maar dit jubileum markeert tevens het einde van de geneeskunde voor boerderijdieren: medische behandeling van individuele kippen, varkens, schapen, geiten en koeien (in deze volgorde) is na die tweehonderd jaar in Nederland nagenoeg verdwenen. Anno 2021 is het dokteren aan deze zieke of kreupele dieren vrijwel volledig overgegaan naar de optimalisering van de dierproductie in de landbouw-economie.
    Lees meer De toelating van studenten met een ‘bachelor’s degree’ in de Animal Sciences van Wageningen University tot de masteropleiding Landbouwhuisdieren en veterinaire volksgezondheid in Utrecht, met ingang van het curriculum 2021, spreekt in dit verband boekdelen. De veterinaire zorg voor boerderijdieren blijft in de toekomst beperkt tot de bestrijding van epidemieën, zoals ook de bestrijding van runderpest in 1821 aanleiding was tot de oprichting van ‘s Rijks Vee-artsenijschool in Utrecht. Dus na tweehonderd jaar zijn we in Nederland in dit opzicht terug bij af. L. Rogier Verberne in: Tijdschrift voor Diergeneeskunde, 1 september 2022./details>
  • Susan Jones en Peter Koolmees, A concise history of veterinary medicine (Cambridge: Cambridge University Press, 2022). ISBN 9781108354929.
  • Ulco Kooystra, De scheikunstenaar. De innovatieve wetenschap van de Groningse hoogleraar Sibrand Stratingh Ez. 1785-1841 (Hilversum: Uitgeverij Verloren, 2022). ISBN 9789087049584.
  • Evert Lamfers, Van bloedstroom en pneuma. Over de ontdekkers van de bloedsomloop (Soesterberg: Uitgeverij Aspekt, 2022). ISBN 9789464620511.
    Na zijn laatste werkdag in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis in 2017 bezocht de cardioloog Evert Lamfers bijna wekelijks de Nijmeegse Universiteitsbibliotheek teneinde materiaal te verzamelen voor een doorwrochte geschiedenis van de ontdekkers van de bloedsomloop. Het is dit boek geworden, bestaande uit elf hoofdstukken met voor- en nabeschouwing, met per hoofdstuk een lijst van geraadpleegde literatuur. De geschiedenis van de ontdekking van de bloedsomloop is bepaald een bewogen geschiedenis, een geschiedenis als een kloppend hart, met waarnemingen, theorieën, experimenten, discussies, conclusies en hier en daar constructieve ongehoorzaamheid, aldus de auteur. Met genoegen gelezen! J.R. Soedirman.
  • Florence Nightingale, Notes on nursing. What it is, and what it is not. Vertaald en hertaald door Rob van der Peet (eigen uitgave, 2022). ISBN 9789403670874.
    Deze uitgave is een nieuwe vertaling van Notes on Nursing uit 1860 (en tot op zekere hoogte ook een hertaling van de eerste Nederlandse vertaling uit 1862). In Notes on Nursing: What it is, and what it is not beschrijft Nightingale heel concreet wat zij onder verplegen (nursing) verstaat, deels door in te vullen wat verplegen wél inhoudt (what it is) en deels door af te bakenen wat verplegen níet inhoudt (what it is not).
    Lees meer Op geleide van de kritische teksteditie van Victor Skretkowicz (Florence Nightingale’s Notes on Nursing (revised, with additions, Scutari Press, 1992) zijn in dit boek ook alle wijzigingen opgenomen die Nightingale naderhand in haar tekst heeft aangebracht (in 1861, 1868 en 1875).In het boek zal de lezer veel typisch negentiende-eeuwse zaken tegenkomen. Te denken valt aan de benamingen van ziekten en geneesmiddelen, aan verpleegartikelen, aan voedingsmiddelen, aan gebruiksvoorwerpen, maar ook aan medische, natuurwetenschappelijke en ook theologische opvattingen van Nightingale. Meer informatie hierover is te vinden in de ruim driehonderd annotaties die het boek telt. Omdat deze informatie op de pagina staat waar de lezer die mogelijk nodig heeft, is een afzonderlijke Nederlandstalige inleiding op het boek overbodig.
  • Marga Spil, Lijkennood. Lijkenvoorziening aan de universiteiten in Leiden en Utrecht 1840-1900 (Urk: TMGN, 2022). 74 pp. ISBN 9789083133850. Zie de TMGN-webpagina.

2021

  • Mieke van Baarsel, Geleerde zorgen. Twee eeuwen academische geneeskunde in Leiden (Leiden: Leiden Publications, 2021). ISBN 9789087283698.
    Mieke van Baarsel, historica bij het LUMC, schreef Geleerde Zorgen. In dit rijk geïllustreerd werk beschrijft Van Baarsel de geschiedenis van de Leidse medische faculteit. Begin 19de eeuw stond de Leidse medische faculteit er slecht voor. Hoogleraren  gaven nog colleges in het Latijn en haalden hun inspiratie uit de geschriften van grote voorgangers als Boerhaave. Bloedzuigers hadden een voorname plaats in het behandelarsenaal. Maar door de grote epidemieën – cholera, tuberculose – en vooral door buitenlands voorbeeld veranderde dat.
    Lees meer Gedreven artsen en onderzoekers zochten aansluiting bij internationale ontwikkelingen in de wetenschap. Ook ijverden ze voor een echt academisch ziekenhuis. De geneeskunde transformeerde en explodeerde, en daarmee ook de ziekenhuizen en de verpleegpraktijk. De rijksoverheid klaagde over de ‘tonnen gouds’, die dat kostte. Leiden nam een eigen plaats in tussen de academische centra. Met een armenziekenhuis dat uitsluitend voor het onderwijs was bedoeld, maar waar hoogleraren als betrokken artsen toch zoveel mogelijk patiënten toelieten. Met nieuwbouwdrama’s, maar ook met eminente artsen en onderzoekers als Rosenstein, Einthoven, Zaaijer, Van Rood en Van der Eb.
  • F. van Dijk, C. Rodenburg, P. van Amerongen, Het artsenverzet en Kamp Amersfoort (Zandvoort: Uitgeverij BLKVLD, 2021).
    Dit boek is gewijd aan het georganiseerde verzet van artsen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit verzet leidde er toe dat tweemaal een groep artsen werd opgesloten in Kamp Amersfoort: 11 mannen aan het begin van 1942 en mogelijk 305 mannen in de zomer van 1943. Daar ontmoetten zij hun vakbroeders, de twee nazi-kampartsen. Het onderzoek heeft nieuwe gegevens opgeleverd, zoals 211 namen van gevangenen genomen artsen en vijf niet eerder ontdekte  'estafetteberichten', waarmee men onderling communiceerde.
    Lees meer De nazi's beseften terdege hoe hard zij medici nodig hadden in oorlogstijd. Op deze grote afhankelijkheid is door artsen slim ingespeeld. Hun verzet via de geheime organisatie Medisch Contact is een geslaagd voorbeeld van georganiseerd, effectief, geweldloos en meerjarig verzet door een bijna voltallige beroepsgroep. De verenigde en zelfbewuste artsen duldden geen beroepsinmenging door de nazi’s, waardoor o.a. de oprichting van de nationaalsocialistische Artsenkamer en de uitvoering van het Ziekenfondsenbesluit uit 1941 mislukten. Daarnaast waren veel artsen individueel betrokken bij andere vormen van verzet, zoals het vervalsen van gezondheidsverklaringen, manipuleren van röntgenfoto’s, behandelen van Joodse patiënten of onderduikers, en inwinnen van militaire inlichtingen. Medisch Contact ontstond medio 1941 uit onvrede met de nationaalsocialistische ideologie, de uitsluiting van Joodse collega's, de houding van het hoofdbestuur van de artsenfederatie NMG en de aantasting van de medische onafhankelijkheid. De duizenden aangesloten artsen protesteerden door openlijke weigering van opdrachten van de bezetter, protestbrieven aan nazi-instanties en het afstand nemen van de medische bevoegdheid.
  • Medisch historicus Leo van Bergen selecteerde voor A Cap of Horror / Een Kap van Afschuw zeventien Engelstalige vrouwen werkzaam in de zorg, die poëzie over hun ervaringen in de hospitalen van de Eerste Wereldoorlog hebben geschreven. Van hen vertaalde hij veertig gedichten en een sonnettencyclus. Honderd jaar na dato lezen zij nog steeds alsof ze gisteren geschreven zijn. Stille, schreeuwende getuigen van een tijd die kansen bood, grenzen stelde en afschuw wekte. Het boek bestaat uit twee delen, de vertalingen en de originelen, en is voorzien van een twintigtal illustraties. Het bevat 40 gedichten en een sonnettencyclus geschreven door 17 verschillende verpleegsters en verzorgsters en handelend over hun ervaringen in de hospitalen van de Eerste Wereldoorlog.
    Leo van Bergen (red.), Een kap van afschuw (Nijmegen: Duidelijke taal, 2021). ISBN 9789083045016.

2019

  • Miriam Guensberg, Held zonder vaderland. Mijn vader: Pools, Joods en bevrijder (Amsterdam: Uitgeverij de Kring, 2024). € 19,99. ISBN 9789462971509. Biografie over de eerste anaesthesist in Twente.
  • Na zijn wetenschappelijke carrière begon De Kruif medische zaken te populariseren. Hij schreef over de voortdurende noodtoestand van de Amerikaanse gezondheidszorg en kwam op voor de minder bedeelden met zijn scherpe pen. Hij schreef ongeveer driehonderd artikelen over dokters en wetenschap, oorzaken en genezing van ziekten, ziekteverzekering, nieuwe medicijnen, vitaminen en hormonen, o.a. in (Het Beste van) Reader’s Digest, en twaalf boeken. Hij organiseerde rally’s tegen volksgezondheidsproblemen (TB in Detroit en syphilis in Chicago). Dat leverde hem vrienden, maar ook vijanden, vooral in de behoudende medische hiërarchie.
    Lees meer President Roosevelt waardeerde hem en benoemde hem in de werkgroep polio-studies; Paul was goede vrienden met Vicepresident Henry Wallace en Surgeon General Thomas Parran en werkte samen met industriëlen als George Kettering (G.M. Motors) en Henry Kaiser (van de Permanente health insurance). Paul had bovendien goede contacten met enkele van de belangrijkste literaire auteurs: Sinclair Lewis (die hij hielp met het schrijven van Arrowsmith), Henry L. Mencken (vriend voor het leven), Ezra Pound, Ernest Hemingway en John Steinbeck. Net als de volksgezondheid was ook De Kruif zelf 'in a constant state of emergency', als maar go-go-go, van politiek links tijdens de Grote Depressie, naar bijna communistisch, en via de politieke middenmoot tijdens de oorlog, uiteindelijk naar de behoudende kant. Na een leven lang atheïst te zijn geweest, te hebben geloofd in medische wetenschap als de brenger van gezondheid en geluk, keerde hij terug naar het geloof in een Bestuurder boven hem. Dat had hij, als stevige drinker, te danken aan mensen in de nieuwe beweging van Anonieme Alcoholisten. De Kruif is van belang geweest voor de volksgezondheid in Amerika. Tot in deze tijd met de Presidenten Obama en Trump zijn de contrasten van toen herkenbaar en het gaat steeds weer over de mate waarin de Amerikaanse overheid zich met de gezondheidszorg moet bemoeien. Dat maakt het werk van Paul de Kruif actueel.
    J.P. Verhave, A constant state of emergency. Paul de Kruif: Microbe hunter and health activist (). ISBN 9781950572069.

2018

  • Tijdens de NVMG-ledenvergadering Van anatomie tot MRI van 14 december 2019 gaf Bernadette de Bakker een prachtige presentatie over haar baanbrekende onderzoek in de ‘oude’ wetenschap van de embryologie. Het leverde nieuwe inzichten in de anatomie van het menselijk embryo op.
    Een ‘oud’ vak als de anatomie heeft een lange historie, maar het heeft ook nog een springlevende recente geschiedenis. Zeker op het gebied van de embryologie was lang niet alles in detail bekend. Met haar onderzoek heeft Bernadette de Bakker een nieuwe historische mijlpaal voor de embryologie neergezet door de ontwikkeling van de nieuwe, voor iedereen via het internet toegankelijke, driedimensionale atlas van de menselijke embryologie (www.3dembryoatlas.com). Hierin kunt u vanaf uw eigen computer navigeren door de vroege stadia van het menselijk embryo en zo kunt u de ontwikkeling van allerlei structuren, zoals het gastro-intestinaal stelsel (spijsverteringsstelsel), het neurale systeem (zenuwstelsel) of het urogenitaal stelsel (urine- en voortplantingsstelsel) stap voor stap volgen. Momenteel zet zij haar onderzoekslijn aan het Amsterdam UMC door en hoopt zij ook de foetale structuren in het eerste trimester van de zwangerschap gedetailleerd in kaart te kunnen brengen. Zo zou er in de toekomst een goed toegankelijke 3D referentie atlas voor echografie moeten ontstaan, die voor de kliniek de echografie in een vroeger stadium van de zwangerschap nog betrouwbaarder mogelijk maakt.
    Dr. Bernadette S de Bakker schreef in 2018 haar proefschrift 3D Atlas of Human Embryology. New insights in human development.